dé Weekkrant Oost Gelre

Wie niet beter weet, denkt dat er in het begin van 'Le Scaphandre et le Papillon', zoals de film in Frankrijk uitkwam, iets schort aan de projectie: het beeld is afwisselend vlekkerig en vervormd, overbelicht en wazig, en steeds weer even zwart. Het is een bewuste keuze van de Amerikaanse beeldend kunstenaar annex regisseur Julian Schnabel. De eerste minuten zijn gefilmd vanuit het perspectief van de hoofdrolspeler Jean-Dominique Bauby. "U bent in het ziekenhuis. Wees niet bang", zegt één van de gestalten die zich over hem heen buigen. Een arts stelt vraag na vraag. Het knipperende oog geeft antwoord. Maar niemand reageert. In het verpleeghuis hoort niemand de monologues intérieurs die de kijker wel hoort. "Ik kan niet meer praten", beseft de patiënt. Het is nog veel erger. Nadat Bauby, de hoofdredacteur van het Franse modeblad Elle, eind 1995 is getroffen door een beroerte, lijdt hij aan het zeldzame locked-insyndroom. Hij is van zijn kruin tot zijn tenen verlamd. Bauby kan alleen zijn linkerooglid nog bewegen; als het beeld zwart wordt, knippert hij met zijn oog. Het kost hem net zoveel moeite als gewichtheffen. Nadat hij zijn zelfmedelijden en woede over het wrede lot heeft overwonnen, geeft Jean-Do, zoals hij wordt genoemd door vrienden, zijn leven een nieuwe richting: hij begint aan een boek. Een actuele versie van Alexandre Dumas' 'De Graaf van Monte Christo' moet het worden, met een moderne vrouw in de hoofdrol. Een bevallige therapeute met engelengeduld ontwikkelt een methode om te communiceren. Zij dicteert een speciaal alfabet dat begint met de letters die het meest voorkomen in het Frans. Als ze de letter opleest die Bauby bedoelt, knippert hij met zijn oog. Zo schrijft Bauby letter voor letter, woord voor woord, zijn bijtende relaas 'Le Scaphandre et le Papillon (vertaald als 'Vlinders in een duikerspak': het zware duikerspak staat symbool voor het lichaam waarin de schrijver zich opgesloten weet; de vlinder staat voor zijn geest, die vrijer is dan ooit tevoren). Bauby stierf tien dagen nadat zijn boek was uitgekomen.