De Rijnpost

Zomaar enkele uitspraken van dominee Klaas Hendrikse, die christelijk Nederland in de gordijnen joeg met zijn boek Geloven in een god die niet bestaat. Dinsdagavond was de omstreden predikant naar De Goede Reede gekomen om zijn standpunten te verduidelijken. De belangstelling voor 's mans, voor velen tegendraadse, opvattingen was groot.

Wie Hendrikse goed beluisterde kwam tot de conclusie dat hij, waar anderen het woord 'God' noemen, over ervaringen spreekt. Ervaringen van mensen. Die opvatting heeft, zo bleek gaandeweg de avond, nogal wat consequenties. Daar doet Hendrikse overigens ook volstrekt niet geheimzinnig over. Voor hem bestaat God niet, maar hij gelooft wél in God. Maar dat is bij hem geen wezen dat ergens verblijft en nog veel minder een persoonlijke God. Het gaat om mensen en daarin ziet Hendrikse God. ''Als iemand tegen jou zegt: Ik laat je niet vallen en hij of zij maakt dat waar, dan durf ik bij zo'n houding het woord 'God' te gebruiken. Of met andere woorden: God bestaat niet maar gebeurt''. In de bijbel is het volgens hem niet anders. ''Daar gaat het nooit om God op zichzelf. Het gaat altijd om mensen, die in beweging moeten komen. Neem Mozes. God zegt dat hij de ellende van Israël als slaven in Egypte heeft gezien. Maar hij gaat zelf niet naar de farao, nee, dat moet Mozes doen''. Maar Hendrikse voegt er dan onmiddellijk aan toe dat God natuurlijk 'nooit letterlijk tot Mozes gesproken heeft'. "Ik ben trouwens nog nooit iemand tegengekomen die zo'n ervaring heeft met een sprekende God. Het is een mooi verhaal, maar Mozes heeft niet letterlijk een stem gehoord, net zomin als Abraham. Het gaat over jou en mij die onderweg zijn. God is een woord voor menselijke ervaringen, voor mij althans''. Vanuit dat vertrekpunt heeft Hendrikse, zo bleek, ook uitgesproken opvattingen over zaken als de bijbel, bidden en leven na de dood. ''De bijbel Gods woord? Een loze kreet. Alles wat erin staat is door mensen gezegd en bedacht''. Bidden? ''Dat veronderstelt dat er ergens een hoorder zit te luisteren. Maar die is er niet, dus bidden in de klassieke zin van het woord is zinloos''. Maar wat doet hij als predikant bij ernstig zieken en stervenden? wilde iemand weten. Hendrikse: ''Als ik bij zo'n persoon binnenkom ben ik Klaas, niets anders, geen predikant, geen theoloog. Troosten kan ik niet, want dat veronderstelt uitzicht en dat heb ik niet. Uit de bijbel lezen doe ik ook niet''. Na de dood is er niets meer, denkt Hendrikse. ''Alle voorstellingen van het leven na de dood die ik ken, vind ik bepaald niet aantrekkelijk om naar uit te zien. Ik verlang daar dus niet naar''. Op een vraag uit de zaal hoe hij het vrederijk ziet, waarover de profeet Jesaja rept, is het antwoord bijna voorspelbaar: ''Dat is geen toekomstvoorspelling, maar een ervaring van deze man. Een christelijk sprookje. Laten we hier in dit leven maar doen wat we kunnen om het leefbaar te houden''.

En over de kerk als instituut is Hendrikse ook niet bijster optimistisch. ''De kerk van nu heeft een uitstraling uit de middeleeuwen en is voor buitenstaanders een wereldvreemd instituut. De kerk zou zich beter kunnen richten op de mensen van de 21e eeuw dan op belijdenisgeschriften uit de zestiende eeuw''. De kerk van de toekomst wordt, zo denkt hij, een ''eetcafé, waar iedereen wat van zijn gading kan nuttigen. Er wordt ook niet meer gepreekt, maar ervaringen uitgewisseld''. Een bezoeker probeerde Hendrikse duidelijk te maken hoe fout hij zit door een bijbeltekst voor te lezen waarin staat dat mensen, gedreven door de Heilige Geest, over God hebben gesproken. ''Gelooft u dat?'', wilde de man weten, al zwaaiend met de bijbel, nadat hij de tekst had besloten met een krachtig Amén. Hendrikse bleek er niet van onder de indruk. ''Als ú dat gelooft is dat toch goed, maar daarom hoef ik het niet te geloven?''