De Peperbus

Waar Dick en Coleta Hogenkamp in hun boeken een beeld geven van de geschiedenis van Assendorp en haar huizen, bedrijven en kerken, gunt 'Liefdeknopen' een kijkje achter een voordeur in Assendorp. Om precies te zijn die van het gezin van Benny Brand en Ria Brand-van Baal. Zij woonden vanaf 1954 in een bovenwoning aan het Assendorperplein, van 1965 tot 1996 aan de Molenweg en daarna op de vijfde etage van een flat aan de Wiecherlinckstraat. Anton Brand verhaalt in twee hoofdstukken over zijn ouders, 118 pagina's 'Bericht van mijn vader' en 127 pagina's 'Bericht van mijn moeder'. In beide hoofdstukken ligt het zwaartepunt op de periode na hun huwelijk, de periode die Anton Brand zelf meemaakte, en waaraan hij warme herinneringen bewaart. Want het boek is vooral het dankbare afscheid van een toegenegen zoon van zijn ouders. Brand zelf noemt het een "literair monument". Aan het einde van het boek, na hun overlijden schrijft hij "Ik mis hem. Zeker. Ik houd heel veel van haar." Die vader, Benny Brand, is een conservatieve, goedhartige, middenstander. Zijn vrouw Ria is een hartelijke en zorgzame vrouw die graag de handen uit de mouwen stak. In chronologische volgorde vertelt Brand over hun leven. Niet alleen over vreugde en het verdriet, maar vooral ook over het alledaagse leven van een rooms-katholiek middenklasse gezin in de tweede helft van de twintigste eeuw. Brand put daarbij uit zijn herinneringen, en paparassen, fotoalbums, brieven, officiële documenten en door zijn moeder beschreven bidprentjes. Brand kreeg daar inzage in na de dood van zijn moeder in 2003, zijn vader was vijf jaar eerder al overleden. Brand geeft een intiem inkijkje waarin weinig onbesproken blijft, van de inrichting van de woning (mijn moeders kaptafel was opnieuw het pronkstuk van de slaapkamer) tot de zondagse maaltijd (groentensoep met balletjes).

Ondertussen geeft deze familiekroniek een doorkijkje in het Zwolle, en vooral Assendorp, van pakweg 1950 tot 2000. Veel Zwollenaren moeten het gezin, vader, moeder, twee zonen en een dochter, gekend hebben, bijvoorbeeld Assendorpers. In 1954 verhuisde het jonge stel met de dan 1-jarige auteur naar het Assendorperplein. De eerste jaren van hun huwelijk woonden ze in Arnhem, maar het werk van Benny, hij is zelfstandig handelsreiziger, deed hen verhuizen naar Zwolle. De jonge Anton gaat naar de Maria-kleuterschool aan de Assendorperstraat en ziet zijn vader weinig. Vanaf het bedrijfspand aan de Nieuwstraat maakte hij handelsreizen door de vijf noordelijke provincies. Het gezin woonde in de bovenwoning op de hoek van het Assendorperplein en de Coetsstraat, het pand waarin nu de moskee is gevestigd, boven de slagerij van 'opa en oma' Scholten. Vanaf de keuken keek Anton de rokerij in waar worsten en hammen hingen. Hij herinnert zich het Assendorperplein als een kleine maar diverse gemeenschap, "Waar op bijna elke hoek een winkel zat, de melkboer en de bladenman nog aan huis kwamen en protestanten en katholieken vreedzaam naast elkaar leefden". Brand herinnert zich drukkerij Dammes van den Hazel op de hoek met de Enkstraat, bakkerij Coen van Brummen en het 'Assendorp's Warenhuis' van Westrik. En verderop in de buurt, in de Coetsstraat melkboer Bosch, de slijterij van Mary en Nico Van Splunter, en in de Groenestraat de groente- en fruithandel van Kartouw. 's Zomers zag Anton de REA-bussen voor een dagje uit vertrekken van de mensen die zegels hadden gespaard van winkeliersvereniging Assendorp Vooruit. Het gezin ging naar de mis in de Dominicanenkerk, waar vader Brand collectant was.

In 1965 verhuisde het gezin naar de Molenweg, "het mooiste deel van de lange straat, tussen de Leliestraat en Hortensiastraat". Het was een benedenwoning met tuin, Brand weet de namen van de buren nog: Kiffers, Van der Zwet en Hesselingen. Veel Zwollenaren zullen zich Benny en Ria Brand uit die periode herinneren van hockeyvereniging Tempo '41 op de Marslanden. Benny was keeper van het seniorenelftal, maar werd al snel ook scheidsrechter, trainer en coach van jongenselftallen, chauffeur en begeleider bij uitwedstrijden, mede-organisator van toernooien, eindredacteur van het clubblad en beheerder van de kantine. In 1971 krijgt hij er een hobby bij: het kweken van dahlia's in de nog altijd bestaande dahliatuin onderaan de brug bij het Almelose kanaal. Als het slecht gaat met de textielhandel, raakt Benny enige tijd werkloos. Na verloop van tijd krijgt hij een nieuwe baan, bij NOVO, het latere Univé, aan de Veemarkt, op de hoek met de Rieteweg. Ook Ria zoekt een baan, ze werkt eerst bij kledingwinkel Paris Tricot aan de Roggenstraat, later bij Kousen Jansen aan de Spiegelstraat en de Falke Shop aan de Diezerstraat. Als er wat te vieren is, gaan Benny en Ria uit eten, naar Poppe aan de Luttekestraat, Pampus aan de Kamperstraat of de Buik van Parijs aan de Smeengekade. Heel gewone Zwolse mensen dus, Benny en Ria Brand. Het bijzondere zit er in dat Anton Brand hun verhaal heeft opgeschreven. Anton Brand, Liefdeknopen Bericht van mijn ouders. Uitgeverij Passage, 266 pagina's, 17,50 euro.