Rijnwaarden Post

Oorspronkelijk bericht -------------------------
Onderwerp: [Fwd: 1000 jr. Vikingen- versie Rijnwaarden]
Van: "ferry3"
Datum: Zo, 18 januari, 2009 13:04
Aan: redactie@gelderlander.nl
-------------------------------------------------------------------------

Geachte redactie,
Met enige verbazing las ik het berichtje onder de kop
"Vikingen keren terug in Wageningen"
op pag. 34 van "regio" d.d. 17 januari.
In 2007 heb ik o.a. aan uw redactie, de redacties van alle locale bladen
in Wageningen e.o. alsmede aan kranten in de Gemeente Rijnwaarden én de
PvdA afd. Rijnwaarden onderstaand bericht gezonden. Met hier en daar een
aanpassing, rekening houdende met de evt. locatie van plaatsing.
Het was voor geen enkele krant reden om zelfs maar een bericht van
bevestiging te geven, laat staan om tot plaatsing over te gaan.
Slechts in het jubileumnummer van Old Ni-js, het lijfblad Heemkundekring
Bergh werd het artikel geplaatst.
Ook is het terug te vinden op het forum van de website van "Graafschap- Middeleeuwen", met commentaar van historicus Hein Jongbloed.
Het voelt nogal of mijn artikel allerlei lieden op een idee heeft
gebracht en alsof nu diverse instellingen ermee op de loop gaan.
Ben overigens gelukkig met het gegeven dat er nu eindelijk belangstelling
lijkt te ontstaan voor een relatief onbekend stuk Nederlandse
geschiedenis.
Het jaartal 1009 lijkt echter niet te kloppen: De laatste keer dat Tiel
werd overvallen was in 2007, Utrecht mogelijk een laatste keer in 1010.
Gaarne uw reactie.

Henk Wilbrink,
Wageningen
--------------------------------------------------------------------------------------------


Onderwerp: 1000 jr. Vikingen- versie Rijnwaarden
Van: "ferry3"
Datum: Vr, 22 juni, 2007 02:05


Duizend jaar geleden: de laatste Vikingen in Nederland.

Als inwoner van Wageningen sta ik regelmatig oog in oog met een plaquette
aan de gevel van Hotel de Wereld. Daaraan bevestigd ter gelegenheid van
de Duitse capitulatie op 5 mei 1945.
Het einde markerend van de Tweede Wereldoorlog, die voor Nederland een
aanvang nam op 10 mei 1940.
Van veel strijdtonelen zijn aanvang en einde min of meer nauwkeurig
gedocumenteerd.
De Eerste Wereldoorlog van 1914- 1918, de Franse tijd, de Tachtigjarige
Oorlog van 1568- 1648. Zelfs van de Hoekse en Kabeljauwse Twisten kennen
we de details.
Van oorlogen en bezettingen uit vroeger eeuwen wordt dat allemaal al wat
vager. We weten dat Julius Caesar rond 58 v.Chr. stadhouder werd van de
Romeinse provincie Gallia, maar iets wat leek op een afgebakend
“Nederlands” grondgebied bestond nog niet eens. En wanneer- ergens in de
vierde eeuw- de laatste Romeinse bezettingstroepen onze streken verlieten
staat evenmin vast.
Van die Romeinen weten we in elk geval bijzonder veel: hun hoge niveau
van beschaving heeft op veel terreinen letterlijk sporen nagelaten.
Bouwkunst, krijgskunst, wetgeving, het ontbreekt ons bepaald niet aan
bronnen. En aan nog immer tastbare overblijfselen.
Hoe anders ligt dat met een andere belangwekkende periode uit onze
geschiedenis: de Vikingtijd.
Waarschijnlijk was het Karel de Grote die, na een eerste noormanneninval
in zijn rijk in 799, aan het begin 9e eeuw het bevel gaf de
kustverdediging te versterken, daarbij o.m. gebruik makend van vroegere
Romeinse versterkingen. Zijn zoon Lodewijk de Vrome liet deze na de dood
van zijn vader verder uitbreiden. Waarschijnlijk dateren plaatsnamen als
Middelburg, Burg- Haamstede en Oost- Souburg uit deze periode, hoewel
sommigen de aanleg van kustforten dateren in de late 9e eeuw, als de
Hamalandse gravenfamilie in deze streken veel invloed heeft.
In elk geval heeft iedereen op school wel kennis genomen van het droeve
lot van Dorestad, waar vlakbij later Wijk bij Duurstede is ontstaan. In
834 viel deze handelsnederzetting voor de eerste maal ten prooi aan de
zeerovers, door herhaalde verwoestingen verdween deze locatie in de
tweede helft van de 9e eeuw letterlijk van de kaart.
Daarmee leek in onze contreiën, vooral ná de moord in 885 op de
noormannenhoofdman Godfried bij Spijk (Lobith) een einde gekomen aan de
strooptochten, maar in aan het begin van de 11e eeuw begon de ellende
overnieuw.
In 1006 was Tiel het toneel van vernieling en brandschatting. Verder
kwamen de Vikingen niet, er bleek sprake van méér weerstand dan waarop
waarschijnlijk was gerekend. Weliswaar waren sommige plaatsen niet van
verwoesting te vrijwaren, maar de mate van verzet zal toch tot enige
voorzichtigheid geleid hebben.
Niettemin kwamen de indringers een jaar later terug. Bronnen vermelden
dat in 1007 een vloot van negentig schepen op de Lek verscheen. Het moet
een imposant gezicht geweest zijn. De monnik Alpertus van Metz doet er,
als ware hij ooggetuige, enkele jaren later verslag van. Hij verhaalt dat
wederom sprake was van georganiseerde verdediging: “Terstond werd een
grote massa aan ruiters en voetvolk en enkele schepen bijeengebracht”, zo
beschrijft hij. Mogelijk is het feit dat de Hamalandse Graven en hun
familie in die periode in een groot deel van de Rijndelta over
versterkingen beschikte hieraan debet geweest. De uitdrukking “terstond”
roept theorieën op over de wijze waarop men kennelijk in staat was te
communiceren om snel handelen en het samenbrengen van
troepenconcentraties mogelijk te maken.(rooksignalen?)
Op hun terugtocht was de dreiging van vernietiging van de koopmanswijk
van Utrecht zó groot, dat de Utrechters deze nederzetting zélf
platbrandden, opdat de tegenstanders daar geen nut van zouden hebben.
Achteraf leek deze dreiging niet werkelijk manifest te zijn geweest.
In deze stad was Ansfried toen bisschop, een naam die ook bij de
Noormannen ontzag afdwong omdat hij waarschijnlijk van Deens- Friese
afkomst was. Volgens Alpertus was Ansfried een man van een zó grote
heiligheid dat de Noormannen slechts de Utrechtse kerken wilden eren met
offergaven. Maar de verdedigers bedankten voor deze “sigaren uit eigen
doos” en weigerden toegang. Zonder schade toe te brengen en volgens
Alpertus in het (bijgelovige) besef dat verovering bij een andere
gelegenheid zich wel eens tegen hen zou kunnen keren en ongeluk zou
kunnen brengen, trokken ze verder.
Ansfried was een telg uit hetzelfde geslacht als Balderik, aanvoerder
van de troepen die succesvol weerstand hadden geboden. Deze Balderik, die
waarschijnlijk zijn hoofdvesting had op de walburcht Mergelpe bij Beek,
(Ubbergen) was gehuwd met Gravin Adela Van Hamaland, geboren in de
vesting op de Eltenberg. Zij woonde eerst jarenlang met haar eerste
echtgenoot Immed en hun kinderen op de walburcht De Duno bij Heveadorp.
Na haar huwelijk met Balderik betrok zij met hem de vesting Uplade.
Geschiedkundigen strijden om de locatie van deze vesting. De Motte
Montferland wordt als mogelijkheid genoemd, maar deze ligt voor het
bestrijden van aanvallen over de rivier weinig strategisch, en ook andere
feiten pleiten tegen deze plaats. Méér in aanmerking komt de nog vaag
aanwezige, op een vroegere rijnsplitsing gelegen motte bij het gehucht
Hauberg, ten noorden van Lobith. Voor een ambitieus man als Balderik die
altijd geld nodig had de ideale locatie om tol te heffen en de doorgang
van (viking)schepen te belemmeren. Om "fysiek" in het verhaal van
Alpertuus te passen moet aldaar in de loop der eeuwen in elk geval sprake
zijn geweest van forse erosie.
Hoewel hij bij Tiel feitelijk reeds als zodanig optrad, zou hij later
officieel benoemd worden tot prefect, en daarmee namens de Keizer het
gezag over nagenoeg de gehele rijndelta verwerven.
Met deze strijd kwam een einde aan een tijdperk dat qua impact en
bekendheid misschien niet in de schaduw kan staan van de Romeinse
periode. Maar de Vikingen hebben toch een paar eeuwen de loop van onze
geschiedenis mede kunnen bepalen. En verdienen daarom méér aandacht dan
ze nu wordt gegund.
Enkele jaren geleden waren er in de gemeente Rijnwaarden vergevorderde
plannen voor een (te) grootschalig Romeins themapark. Op een
slechte en niet historisch verantwoorde locatie. Die plannen zijn
uiteindelijk gesneuveld. Misschien zou er eens gedacht kunnen worden aan
een vaste locatie voor een overzichtstentoonstelling dan wel een
themapark over de Vikingperiode. Het zou voor velen een leemte in de
kennis van onze geschiedenis kunnen opvullen. Het feit dat het dit jaar
precies duizend jaar geleden is dat aan een bijzonder tijdperk een einde
kwam, zou voor zulke initiatieven een bijzondere markering zijn.

Wageningen, 31 juli 2007,
Henk Wilbrink.

Henk heeft helemaal gelijk dat de impact van de Vikingen op de loop van
de geschiedenis in onze streken niet altijd voldoende aandacht krijgt.
Hun invallen van 1006 en 1007 zijn dankzij Alpertus van Metz het beste
bekend, maar waren niet de laatste: de Annales Egmundenses (O. Oppermann,
Fontes Egmundenses, Utrecht 1933, p. 128 maken melding van een
inval in 1010 waarbij Utrecht het haasje was (Anno MX Nortmanni multis
interfectis Traiectum incendunt(Dus hebben we nog drie jaar de tijd
om een monument te bedenken en de verdwijning van de Vikingen te vieren.
Ik heb een voorstel voor de plaats waar dat gedenkteken moet komen: bij
Lobith. De Vikingaanvallen van 1006-1010 waren maar een voorbijgaande
oprisping, van Noormannen die 's kwamen kijken hoe het intussen gesteld
was in het gebied waaruit ze 125 jaar eerder hardhandig waren
weggeslagen. In 885, vermoedelijk op 7 juni, heeft de Hamalandse graaf
Everhard Saxo immers onder het toeziend oog en volgens een weldoordacht
plan van 's keizers opperbevelhebber en afgezant Hendrik 'van Babenberg'
de eerste klap uitgedeeld die leidde tot het opruimen van de
Noormannennederzetting in de rivierendelta, het zgn. 'Friese Normandië'.
Die klap is uitgedeeld in de Betuwe niet ver van Spijk net iets
stroomopwaartd van Lobith, toentertijd bekend als Herispich 'waar
Rijn en Waal uiteenvloeien'. De bedding van de Rijn liep toentertijd
volgens de nu dode Oude Rijn net bezuiden Zevenaar. Pannerden, Aerdt,
Herwen en denkelijk ook wel Lobith lagen toen dus op de linker Rijnoever
en hoorden daarmee tot de Betuwe, terwijl Spijk op de rechter Rijnoever
lag. 'In de Betuwe in de nabijheid van Spijk' wordt dus ongeveer Lobith.
De moord op Godfried 'de Deen' was de inleiding tot een algehele
zuivering, de Betuwe wordt met name genoemd als streek waar Noormannen in
prettige aantallen over de kling werden gejaagd. Dus als er dan een
monument -- en waarom ook niet een themapark of zo -- moet komen, dan
lijkt mij de omgeving van Lobith althans uit historisch oogpunt de
aangewezen plek.

Hein Jongbloed