De Nieuwe Krant

Rationeel gezien lijken apparaten in eerste instantie ver van ons af te staan. Het zijn immers levenloze wezens zonder gevoelens of eigen gedachten. Wij zijn de baas en als we op de knop drukken doen ze precies wat wij zeggen.
Emotioneel gezien ligt het echter heel anders, menigeen geeft een woedende klap op een apparaat dat ons ineens in de steek laat, of strijkt tevreden over de ronde vormen van een apparaat waarmee we zojuist lekkere koffie gemaakt hebben.
Oorspronkelijk was een apparaat niet meer dan een handig hulpmiddel, zoals we een hamer in plaats van een steen gebruiken om een spijker in een plank te staan. Maar terwijl de hamer een hulpmiddel is wat we, als we tenminste niet op onze duim staan, volledig begrijpen en controleren gaan veel van de apparaten die we dagelijks gebruiken ons bevattingsvermogen te boven.

Apparaten suggereren meer mogelijkheden, vrijheden en controle over het leven. En voor een deel is dat ook zo. Met de wasmachine gaat de was veel sneller, kunnen we wassen wanneer we maar willen en houden we een hoop vrije tijd over in vergelijking met het met de hand wassen zoals dat vroeger gebeurde.
Maar tegelijkertijd kan diezelfde wasmachine je een onprettig gevoel geven. Al die knoppen en instellingen werken verwarrend. Waar zijn ze in godsnaam allemaal voor? Slechts een enkeling kan nog begrijpen hoe die wasmachine nu precies werkt. En als de was klaar is komt er een irritant piepje dat ons stoort in onze andere bezigheden en ons dwingt ons eerst met dit apparaat te bemoeien. We voelen ons onzeker als een apparaat als de dvd-speler niet doet wat wij willen is het ding niet in orde of doen wij zelf iets verkeerd? Apparaten, je houd er van en haat ze tegelijkertijd.

Merkwaardig genoeg zijn in elk huishouden wel nieuwe apparaten te vinden die amper of nooit gebruikt worden. Tegelijkertijd hechten we ons aan apparaten die ons al jaren lang trouwe dienst bewijzen. Slechts met moeite nemen we afscheid van ze en als het nieuwe apparaat niet doet wat we willen denken we met weemoed terug aan het oude wat altijd zo lekker werkte.
Toch is de verleiding om telkens een nieuw apparaat te kopen moeilijk te weerstaan. Ze beloven nog meer, nog gemakkelijker te kunnen. Het lijkt alsof als we dat apparaat hebben we nog gelukkiger zullen worden en we demonstreren het dan ook vol trots aan onze vrienden om te laten zien dat we het nieuwste van het nieuwste hebben.

Op onze contacten met andere mensen hebben apparaten een steeds grotere invloed. Apparaten lijken er voor te zorgen dat ons leven zich steeds meer naar binnen toe richt. Onze vriendschappen verlopen steeds meer via internet of andere communicatieapparaten en inkopen doen we via internet waardoor de traditionele winkeliers steeds meer eenzaam in hun winkel staan. Het contact wordt steeds meer via apparaten mogelijk gemaakt, waardoor deze machines een steeds grotere invloed krijgen op de dagelijkse communicatie. Vroeger liepen we ergens binnen als we wat nodig hadden en gingen rustig staan kletsen. Tegenwoordig sturen we even snel een e-mail. Dat is handig, maar zorgt er wel voor dat het directe contact van mens op mens minder vaak voorkomt. Vroeger kreeg je iemand aan de telefoon als je met een instelling of groot bedrijf belde, tegenwoordig moeten we het veelal met een stemcomputer en eindeloze keuzemenu's doen.

Ondanks de bevorderingen van communicatie en het vergemakkelijken van ons leven, lijken apparaten soms toch ook een negatieve invloed op ons leven te krijgen: hoe meer we ons omringen met apparaten, hoe vaker we ook te maken krijgen met de negatieve kanten van zo’n voorgeprogrammeerde machine. Als een apparaat even niet doet wat jij ervan verwacht, dan raken we al snel in paniek en gaan we twijfelen aan onze handelingen. Ook zorgt een gecrasht e-mailprogramma voor extra stress en kunnen we bijna de gehele dag niets meer doen dan proberen dit op te lossen. Wanneer internet er uitligt, kunnen vele bedrijven hun deuren voor die dag wel sluiten. Met dit soort voorbeelden kunnen we stellen dat we als mens een soort haat-liefde verhouding met het apparaat hebben gecreëerd. Maar is het wel eerlijk om bij dit soort situaties apparaten te vervloeken? Hebben we zelf de apparaten niet gecreëerd?

Al met al lijken Mens en Apparaat in de huidige samenleving onafscheidelijk. Dankzij apparaten worden er meerdere mogelijkheden gecreëerd op gebied van communicatie en simpelweg gemak. Maar tegelijkertijd roept deze relatie de vraag op of de invloed van de apparaten niet te groot wordt op ons dagelijkse leven. Toch wordt er niet vaak over gerept en staan weinig mensen er echt bij stil. De afhankelijkheid van mens aan apparaat is een interessant vraagstuk waar we best eens wat vaker over na zouden kunnen denken. In de documentaire De ziel van witgoed van Susanne Engels wordt zowel op serieuze als op humorvolle wijze de relatie Mens-Apparaat in beeld gebracht. De film geeft de kijker de gelegenheid om over dit soort vraagstukken en tegenstellingen te reflecteren. De film zal op maandag 15 februari om 22.50 vertoond worden op Nederland 2 bij NCRV-Dokument en is mogelijk gemaakt dankzij het Stimuleringsfonds Culturele Mediaproducties.
Meer info: www.dezielvanwitgoed.nl