Kies uw regio op basis van postcode, plaats of titel

Plaats
Postcode
Titel

Nieuwe feiten rond Operatie Pegasus II

ReageerPrint dit artikel
De Veluwepost
  • 01 jun 2010
Piet Hallewas en Jean des Courtis tijdens hun fietstocht over de Veluwe, oktober 1945. Jean des Courtis (r) en Piet Hallewas (l). Foto: uit het boekje van Jean des Courtis
Piet Hallewas en Jean des Courtis
tijdens hun fietstocht over de Veluwe,
oktober 1945. Jean des Courtis (r) en
Piet Hallewas (l). Foto: uit het boekje
van Jean des Courtis

WAGENINGEN/RENKUM – Wolter Noordman uit Heerde mag gerust kenner worden genoemd over alles wat Operatie Pegasus II (18/19 november 1944) aan gaat, de ontsnappingspoging van de geallieerden na de mislukte Slag om Arnhem. Het lot van de militairen na deze goeddeels mislukte ontsnapping, maar ook de behulpzame, vaak zeer gelovige burgers, in deze contreien staan in zijn onderzoeken centraal.
Zijn nieuwe publicatie ‘Ondergedoken op de Veluwe’ is een sterk geactualiseerde versie van twee eerder uitgegeven werken. In 507 bladzijden krijgt de lezer een makkelijk leesbaar overzicht van die operatie en hoe het de geallieerden verder verging. Voor de relatief geringe prijs van 18,95 (Uitgeverij Kok Omnibus in Kampen) wordt men meegevoerd.
Bijvoorbeeld met de spannende ervaringen van jagerpiloot Jean de Courtis. ER is een samenvatting opgenomen van een boekje dat door hem in oktober 1945 is geschreven, nadat hij met een van zijn helpers Piet Hallewas nog eens de route over de Veluwe had afgelegd. Hallewas, destijds student aan de Landbouw Hogeschool in Wageningen, woonde met zijn moeder in Wageningen. De familie Hallewas was sinds oktober 1944 echter wegens de ontruiming van Wageningen, ondergebracht in Kootwijkerbroek. Uiteindelijk werd de Franse Vlieger Courtis samen met de Canadese jagerpiloot Bertrand, op dezelfde boerderij ondergebracht.

Nalatenschap
Noorman kreeg begin vorig jaar uit het National Archive in Londen, een verklaring van de Canadees Bertrand in handen, afgelegd na zijn terugkeer in 1945. In dit document werd Piet Hallewas als helper genoemd tijdens de onderduik en verder dat deze persoon student te Wageningen was geweest. Latere informatie leerde de onderzoeker dat deze familie gewoond had aan de Ceresstraat 19, in Wageningen.
Noordman: ,,Mijn nieuwsgierigheid was geboren en met behulp van een stamboekonderzoeker kwam ik een nicht van Piet Hallewas op het spoor die zijn nalatenschap had uitgevoerd, omdat Piet en zijn vrouw al lang geleden kinderloos waren gestorven. Op mijn vraag of er misschien nog iets in de vorm van onderscheidingen, oorkonden bekend waren, vertelde de nicht
dat er nog een doos met oude spullen bij haar op zolder stond. Op mijn verzoek heeft ze de inhoud bekeken niets over Bertrand maar wel een zeventig pagina's dik verslag gemaakt door Jean des Courtis en toegestuurd aan zijn vriend Piet Hallewas. Dit moet dus de Franse jagerpiloot geweest die door Slag om Arnhem-onderzoeker Boeree genoemd werd als een van de arrestanten uit de groep van majoor Maquire. Eindelijk eens wat nieuws, dit keer van een zolder in Zandvoort!’’

Complete lijst
Noordman: ,,In het nu uitgebrachte boek heb ik getracht de deelnemerslijst aan Pegasus II zo volledig mogelijk te maken. Daarnaast heb ik ook commentaar van Duitse kant op deze mislukte operatie opgenomen. Na vele jaren me te hebben verdiept in deze materie is het duidelijk geworden dat de bewering van Britse zijde dat verraad de oorzaak van de mislukking geweest zou zijn niet meer vol te houden is. Geleidelijk aan werd het duidelijk dat falend Brits leiderschap bij deze tocht de hoofdoorzaak van de mislukking is geweest. De Engelse majoor die leiding gaf is van de route afgeweken die door het verzet en de gedropte SAS-agenten was uitgestippeld en liep daardoor regelrecht op de Duitse stellingen af!’’
Noorman verdiept zich sinds 1985 in het onderduiken van geallieerde militairen op de Veluwe tijdens de bezettingsjaren 1944 en 1945. Na de mislukking van de operatie 'Market Garden' zwierven er ongeveer 300 geallieerden over de Veluwe. Gestrande piloten, die met het naderen van het geallieerde front
niet meer op de vluchtlijnen geplaatst mochten worden. Soldaten die aan de operatie 'Market Garden' hadden deelgenomen en zich aan krijgsgevangenschap hadden onttrokken of op weg naar een krijgsgevangenkamp van de trein gesprongen waren. Ook wisten enige tientallen gewonde militairen uit de hospitalen in Arnhem, Utrecht en Apeldoorn te ontsnappen. De opvang van deze geallieerden werd in oktober 1944 voor het verzet moeilijk, omdat Duitse troepen die niet langer bij Arnhem nodig waren, werden ingezet om de Veluwe uit te kammen. Daarom werd door de Britse Inlichtingendienst besloten om in samenwerking met het verzet een aantal van hen via een geheime crossing (code 'Pegasus I') over de Rijn te zetten. Deze nachtelijke reddingsoperatie waaraan 138 mannen in oktober 1944 deelnamen werd een succes. Een tweede operatie (code 'Pegasus II'), die in de nacht van 18-19 november 1944 tot uitvoering werd gebracht mislukte echter.
Ongeveer 120 deelnemers liep oostelijk van Ede op Duitse stellingen. Ongeveer 50 deelnemers werden krijgsgevangen gemaakt .De anderen die wisten te ontsnappen, kregen na veel omzwervingen opnieuw contact met het verzet. Slechts zeven deelnemers bereikten de overkant van de Rijn. Aan deze laatste poging werd later, in tegenstelling tot de eerste, in Engeland weinig aandacht geschonken. Geen succes dus, min of meer een vergeten zaak. Vanwege de mislukking was ook niet bekend wie er precies bij betrokken geweest waren. Er werd gesuggereerd dat de zaak onder andere verraden zou zijn geweest, doordat men in het Britse Lagerhuis teveel over de eerste geslaagde actie gepraat had. Uit onderzoek zou later heel wat anders blijken.
Noordman: ,,Mijn onderzoek spitste zich sinds 1985 toe op deze mislukte poging. Wie waren de deelnemers geweest en wat waren hun verhalen. Het lukte me een flink aantal van deze mensen op te sporen in Engeland, Amerika, Canada, Australië en Nieuw Zeeland. Tot mijn verbazing had een aantal van hen in de jaren na de oorlog, hun eigen herinneringen al op papier gezet. Geleidelijk werd mij toen ook duidelijk dat een flink aantal militairen die aan 'Pegasus II' had deelgenomen, in februari en maar 1945 via een route door de Biesbosch de geallieerde linies had weten te bereiken. In de loop van de jaren zijn een aantal van hen met mij op pad geweest om hun verhalen te reconstrueren.
Ik heb hierover een tweetal boeken geschreven, die in de loop der jaren door Uitgeverij Kok op de markt zijn gebracht. In beide boeken staan 'verhalend' de ervaringen van een aantal geallieerden centraal die deelnemer waren aan operatie 'Pegasus II' en later alsnog via de Biesbosch bevrijd gebied wisten te bereiken.
Ook sta ik stil bij de verzetsman Johan Doorn. Hij was een van de oprichters van de Raad van Verzet en behoorde tot het Topcollege. Doorn was ook de stuwende kracht achter het verzetsblad 'De Oranjekrant", die hij praktisch alleen vol schreef. In het najaar van 1944 werd hij lid van de zogenaamde Driehoek, het overlegorgaan dat als doel had de activiteiten van de diverse verzetsgroepen te bundelen .
Johan Doorn werd na de oorlog geacht om het leven te zijn gekomen bij een vliegtuigbeschieting te Ede op 17 november 1944 toen hij op weg was om deel te nemen aan de operatie 'Pegasus II'. Althans zo staat het vermeld in drie boeken die door het NIOD in de loop der jaren werden gepubliceerd. Ik heb aan deze verklaring altijd getwijfeld en gedurende mijn onderzoek kwamen er steeds meer aanwijzingen dat hij daadwerkelijk deelgenomen heeft aan de operatie 'Pegasus II' Tenslotte werd eind december 2008 het bewijs gevonden dat dit juist was in de vorm van een verhoorrapport van een Poolse luitenant. Deze verklaarde op 21 november 1944 tijdens zijn verhoor door IS9 te Nijmegen, die bewuste nacht van 18 op 19 november met Johan Doorn naar de Rijn te zijn gelopen, in de omgeving van Renkum. In de loop van de dag werd uit aangespoeld wrakhout een vlot gebouwd. In de vroege ochtend van 20 november om 1 uur, werd besloten de oversteek te wagen. Omdat Doorn in zijn burgerkleding het meeste gevaar liep vertrok hij als eerste op het vlot. Sindsdien ontbreekt elk spoor…’’

 

Overig nieuws uit De Veluwepost

» meer nieuws

Reacties en toevoegingen

Er zijn nog geen reacties geplaatst bij dit artikel

U bent niet ingelogd. U kunt uw reactie plaatsten door uw gegevens in te vullen in het onderstaande formulier.

* *
Beantwoord controlevraag*

Nooit meer de controlevraag beantwoorden?
Meld je aan of Log in.