Stadsnieuws

Kruikenstad (Tilburg)
Kruikenzeikers is de spotnaam die inwoners van Tilburg van oudsher kregen van inwoners uit omliggende plaatsen. Tijdens carnaval noemen de Tilburgers zichzelf ook Kruikenzeikers of Kruiken en de stad wordt Kruikenstad genoemd. In vroeger tijden kende Tilburg veel textielfabrieken. Tilburg werd ook wel 'de wolstad' genoemd. De inwoners spaarden urine in kruiken. Deze werd opgekocht om later gebruikt te worden om de wol te wassen.

Als herinnering aan dit gebruik staat in de Nieuwlandstraat het beeld De Kruikenzeiker. De Kruikenzeiker, de arbeider met de kruik tegen zijn onderbuik, is tevens hét symbool van carnaval in Kruikenstad en wordt op carnavalszaterdag door Prins en Adjudant symbolisch op de Heuvel, het hart van Tilburg, geplaatst.

Hoe het nou precies zit met de ‘kruikenzeiker’ weet niemand. Het is zeker dat urine al in de 17e eeuw gebruikt werd voor het wassen en bij het verven van wol, maar hebben Tilburgse arbeiders inderdaad hun plas verzameld in kruiken en de inhoud verkocht aan fabrikanten? Waarom urine? Omdat urine voor 93.3 procent uit water bestaat en voor 6.7 procent uit vaste stoffen. Ongeveer eenderde van de vaste bestanddelen is de stof ureum, en door die stof komt na een chemisch proces ammoniak in de urine. Door de wol, recht van het schaap, met urine te wassen, werd de wol gereinigd.

Het Tilburgse carnaval heeft een eigen verleden en een zeer karakteristieke historie, vergeleken met andere carnavalssteden. De geschiedenis ervan kent een zeer grillig verloop. Het feest dat in Tilburg, evenals elders op het platteland reeds lang gevierd werd, heette geen carnaval maar vastenavond. In de vorige eeuw werd dit verboden door de kerk. Vanaf die tijd was het gedaan met de viering van het openbare carnaval in Tilburg. Het werd dan ook in besloten kring gevierd. Het zou nog tot 1965 duren, voordat Tilburg toestemming gaf voor het houden van de eerste officiële openbare carnavalsoptocht. De stad heeft de achterstand in de afgelopen jaren overigens helemaal ingehaald.

Tijdens de carnavaldagen kom je de kleurencombinatie oranjegroen overal tegen op straat. Velen hangen zelfs de tweekleur hoog in de vlaggenmast. Oranjegroen zijn de kleuren van Kruikenstad zoals blauwgeel de kleuren zijn van de stad Tilburg.

De 'grote' optocht of d'n Opstoet wordt gehouden op zondag. Twee dagen later is het de beurt aan de kinderen. Zij trekken dan in de Kènderstoet door de straten van Kruikenstad.

Meer informatie op www.carnavalsstichtingtilburg.nl en op www.kruikenstad.com

Programma:
-Vrijdag: Kroegendweiltocht
-Zaterdag: D'n Inhaol (NS-station)
-Zondag: D'n Opstoet (vertrek om 12.11 uur)
-Maandag: Kruikenmis, Kruikenbruiloft, Kruikenstad Zingt
-Dinsdag: Kénderstoet, BoelieKroeliefist, Et Sebiet


Döllekesgat (Oisterwijk)
Karnaval wordt in Oisterwijk – Döllekesgat - met een K geschreven, terwijl in veel andere plaatsen in ons land carnaval wordt geschreven.

Bij de oprichting van de SOK in 1967, werd de naam Stichting Openbaar Karnaval Oisterwijk gekozen en deze zou later worden ingeschreven in het Stichtingenregister.

'Karnaval' werd afgeleid van het Duitse Karnaval in het Rijnland en dat is ook de reden dat Stadsprins en Raad van Elf de zwarte rokkostuums dragen zoals in een aantal grote steden in Duitsland

Ook de bijbehorende steken van het Prinselijke gevolg liet het Bestuur van de SOK in de beginjaren met de hand maken in Duitsland. De steken van Stadsprins, Adjudant en Ceremoniemeester zijn ook volgens de Duitse tradities getooid met veren.

Voordat er echter in Oisterwijk sprake kon zijn van een Openbare Karnavalsviering moest er eerst nog heel veel water door de beide Oisterwijkse riviertjes stromen. Zowel de geestelijkheid als het gemeentebestuur waren in die tijd niet zo geporteerd van een carnavalsviering in het openbaar.

De basis voor de Openbare Karnavalsviering werd gelegd door de Jeugd.

Onder de bezielende leiding van het Comité Jeugdcarnaval werd er voor de jeugd van Oisterwijk een carnavalsoptocht georganiseerd die vertrok vanaf de kantine van de toenmalige Lederfabriek aan de Almystraat naar het centrum van het dorp. Het Comité Jeugdcarnaval kreeg bij besluit van Burgemeester en Wethouders van Oisterwijk van 1 februari 1961 ontheffing van het verbod op grond van de Algemene Politie Verordening voor het houden van een carnavalsoptocht op 12 februari 1961 van 14.00 tot 17.00 uur.

Dat het café van Janus Puts de startplaats van het Openbare Karnaval is niet zo verwonderlijk want daar werd ook Oisterwijks eerste carnavalsvereniging in 1959 opgericht: Carnavalsgroep Ons Kiske, later in naam gewijzigd in De Knolraop.

Om het Openbare Karnaval in Oisterwijk gestalte te geven werd de hulp ingeroepen van de toenmalige wethouder die bij de start van de Stichting Openbaar Karnaval in 1967 tot voorzitter werd gekozen. Op 14 januari 1972 werd de oprichting officieel vastgelegd. Het wapen van de SOK is een eekhoorn geflankeerd door twee dollen (dennenappels of mastappels). Vandaar: Döllekesgat.

Door een paar Oisterwijkse industriëlen werden er zogenaamde SAK avonden georganiseerd, Sociaal Aspect Karnaval. De risico’s en de organisatie kwamen voor rekening van deze industriëlen uit Oisterwijk en de financiële baten werden beschikbaar gesteld voor de Openbare Karnavalsviering in Döllekesgat. Omdat er in Oisterwijk voor deze Gala-avonden geen geschikte zaalruimte beschikbaar was moest worden uitgeweken naar de Stadsschouwburg van Tilburg.

Er wordt elk jaar een SOK-Krant uitgegeven en daarnaast bestaan ook de Döllekes Kraant van de Europese Carnavalsvereniging ''t Is Toch Zo!!' en 't KNOLRAOP BLAOJKE' van de caranavalsvereniging De Knolraop.

In 1990 werd besloten een club op te richten van SOK-ophouders, een club van mensen die enthousiast carnaval vieren, breid zijn om een – gering -  bedrag bij te dragen voor de openbare karnavalsviering en daarvoor als tegenprestatie een witte shawl met SOK embleem en jaarlijks een jaarteken van de SOK-ophouders ontvangen.

Het Blèrkonkoers, sinds 1976 georganiseerd door de Federatie Oisterwijkse Dweilorkesten, heeft steeds op medewerking van de SOK mogen rekenen en de laatste jaren wordt de Stadsprins bekend gemaakt tijdens het jaarlijkse Blèrkonkoers op of rond 11 november.

Stichting Openbaar Karnaval Oisterwijk is inmiddels omgevormd tot Samenwerkend Oisterwijks Karnaval.
Programma:
- Zaterdag: Intocht stads- en jeugdprins, Prinsenreceptie in Tiliander
- Zondag: Karnavalsmis, St. Petruskerk, Optocht, Dorp
- Maandag: Boerenbruiloft, Grand Café Tiliander
- Dinsdag: Koffieblaozen, Raadhuis, Seniorenmiddag, Tiliander, Afsluiting karnaval 2009, Raadhuis

Meer informatie: www.dollekesgat.nl


Ballefruttersgat (Goirle)
Vanaf 1957 wordt in Goirle bij diverse verenigingen, zoals voetbalclubs, harmonie, dansvereniging e.d.  carnaval gevierd. Eind zestiger jaren ontstaat al meer samenwerking tussen deze verenigingen. In 1968 wordt een Kommissie Karnaval opgericht, voornamelijk door personeelsleden van de gemeente, die het eerste openbare jeugdcarnaval organiseren. De eerste Jeugdprins wordt in 1969 geïnstalleerd en in 1970 wordt zijn opvolger officieel op het gemeentehuis door de burgemeester ontvangen. Direct na carnaval 1970 vinden de eerste vergaderingen plaats om te komen tot de oprichting van een overkoepelende carnavalsstichting, die het openbare carnaval in Goirle gaat organiseren. Op 18 februari 1971 passeert de acte van de statuten van Stichting Karnaval Ballefruttersgat (SKB) de notaris.

Enkele typische kenmerken van de openbare carnavalsviering in Goirle:
•          alle evenementen, die door SKB worden georganiseerd zijn openbaar (zonder entreegelden)
•          Ieder jaar is er een andere Dorpsprins. Iemand kan wel meerdere keren Prins zijn. Slechts één keer (1988 en 1989) was dezelfde persoon twee jaar achterelkaar Prins van Goirle.
•          Goirle kent nog steeds een Jeugdprins en een Jeugdraad.
•          Ieder jaar wordt een carnavalslied gekozen, dat door de hofkapel tijdens carnaval steeds wordt gespeeld, zodra de Prins en zijn gevolg ergens binnenkomt.
•          In Goirle heeft maar één keer een boerenbruiloft plaatsgevonden. Daarna was er geen animo voor deze gebeurtenis bij de verenigingen.
•          SKB brengt ieder jaar een carnavalskrant uit.
•          De sleuteloverhandiging is op zaterdagmorgen, de optocht op zaterdagmiddag.
•          SKB organiseert ieder jaar een carnavalsmis. Tot 1998 op zaterdagavond, daarna op zondagmorgen.
•          SKB heeft nog nooit subsidie ontvangen van de gemeente.

De Ballefrutter: Eind 18e eeuw, begin 19e eeuw is de kaatsballenmakerij een tak van nijverheid in Goirle. Deze ballen zijn bestemd voor de kaatssport in Friesland, België, Frankrijk en Duitsland. De kaatsballen worden voornamelijk gemaakt door thuiswevers, die op die manier hun schamele inkomen willen aanvullen. De kaatsbal bestaat uit een omhulsel van zes segmenten zacht schapenleer. De segmenten werden met pekdraad aan elkaar genaaid en door een klein gaatje gevuld met haren van een koe of een varken. Deze haren werden met een stompe priem in de bal geduwd (in het dialect: frutten). Goedkopere ballen werden gevuld met fijngemalen, gedroogde eikenschors. De kaatsballen zijn verschillend van afmeting, gewicht en kleur. De Goirlenaren hebben al ruim twee eeuwen de bijnaam 'Ballefrutter' en tijdens carnaval heet Goirle daarom Ballefruttersgat.

Programma carnaval in Ballefruttersgat:
- Zaterdag:
11.00 uur: Vlag hijsen bij gemeentehuis en sleuteloverdracht aan de Dorpsprins en aan de Jeugdprins.
12.00 uur: Onthullen van het standbeeld ‘ d’n Ballefrutter’  op het  Kloosterplein.
14.00 uur: Start optocht (jeugd en volwassenen) vanaf het Oranjeplein door centrum Goirle.

Zondag:
10.00 uur: Carnavalsmis in de kerk van St. Jan
14.20 uur: Bezoek ouderen in de Guldenakker

Maandag:
14.00 uur: Kapellenmiddag in residentie Stapperij de Linde  aan de Dorpsstraat

Dinsdag:
20.00 uur: Ontluisteren van het standbeeld van “ d’n Ballefrutter”  met ballonnenwedstrijd voor de jeugd.
21.11 uur: Jeugdprins, Jeugdraad en Jeugddansgarde uit functie.
23.11 uur: Dorpsprins en Raad van Elf uit functie.

Meer informatie www.ballefruttersgat.nl


Pierewaaiersrijk (Moergestel)
De eerste pogingen om te komen tot een openbare carnavalsviering in Moergestel dateren van 1962. Ook in dit dorp moest in den beginne opboksen tegen notabelen van de wereldlijke en geestelijke overheid. Maar het 'carnavals-gen' bleek niet te isoleren, volgens kroniekschrijver Jos Denissen: 'Op alcohol- en sensatiebeluste jongelui stortten zich samen met een paar nog niet uitgegroeide huisvadertjes op 5 maart 1962 in het Oeteldonkse Carnavalsleven. Begeesterd kwamen zij terug uit de grote mensenwereld. Dat was pas leven, dat was vrijheid, dat was feesten…!'

Café de Hut werd het centrum van de samenzweerders, die tenslotte op het idee kwamen een kroegentocht op te zetten. De burgemeester werd ingelicht, gaf na enige aarzeling toestemming en dat is voor vrijwel alle Pierwaaiers (Moergestelnaren) het moment geweest dat er voortaan elk jaar vier dagen lang aan de poten van het gezag zou worden gezaagd.

Op 12 maart 1962 vond er in De Hut een brainstormsessie plaats. Er moest een carnavalsclub komen …! Als eerste dorp in de wijde omtrek zou Moergestel het goede voorbeeld geven. En het clubje moest een naam krijgen. Dat werd De Pierewaaiers: dat zijn feestvierders, fuifnummers. Vandaar: Pierewaaiersrijk. De organisatie stond al snel stevig in de schoenen en een jaar later werd al het eerste Pierewaaiers-blaaike (nu Pierewaaiersblaoike) uitgebracht.

De Pierewaaiers is een koninklijk goedgekeurde vereniging, wat notarieel werd vastgelegd.

Het Elf-Elf-bal is sedert 1983 vervangen door het Midden Brabants Blaaskapel-lenfestival. Een ‘hit’ die nog steeds bestaat.

De carnavalsoptocht is elk jaar op zondag en vertrekt om 12.45 uur.

De optocht is een samenwerkingsplatform van de drie Moergestelse carnavalsverenigingen De Pierewaaiers, De Dorstvlegels en De Durdraaiers.


Pezerikkengat (Hilvarenbeek)
Stichting Carnaval Hilvarenbeek De Pezerikken werd bij notariële akte opgericht op 24 november 1971. Zij ontstond uit de samenvoeging van het Overkoepelend Orgaan De Pezerikken en de Stichting Jeugdcarnaval Hilvarenbeek.

Het eerste naoorlogse carnavalsinitiatief werd genomen door het bestuur van harmonie Concordia. Zij belastte in 1953 een commissie met het organiseren van een Balavond voor de leden van de harmonie op vastenaovund (de dinsdagavond voor Aswoensdag). In 1958 werd op die avond voor de eerste keer aan Raad XI en een Prins ten tonele gevoerd. Dat jaar werd ook voor het eerst, onder de naam D’n Instuif, door de Jeugdbeweging en de Katholieke Arbeiders Jongeren (KAJ) in het parochiehuis aan de Koestraat een avond georganiseerd voor de jeugd van Hilvarenbeek en omstreken. Ook daar traden een Raad XI en een Prins aan.

In de jaren daarna werd de Balavond van Concordia verplaatst naar de zaterdag vóór Vastenaovund en vond ’s-zondags, in zaal Concordia, een Gehuwdenbal plaats van de harmonie en de voetbalclub Hilvaria.

In 1962 was het weer Concordia dat de eerste kinderoptocht organiseerde en bovendien gaven zij ook de eerste carnavalskrant uit onder de naam Beeks Zotskap. Een jaar later wordt de eerste carnavalsvereniging opgericht: De Inhangers. In ’66 volgen De Dabbers, in ’67 De Plekkers, in ’69 De Hemelvaarders, in ’70 De Postiljons, in ’71 D’n Blaawe Kaai en in ’82 De Vrolijke Mussen.

Vanaf 1964 ontstond er wat samenwerking om in Hilvarenbeek tot een openbare carnavalsviering te komen en werd de eerste grote optocht gehouden. Er deden maar liefst 15 wagens mee.

In 1965 werd door diverse verenigingen het Comité De Pezerikken opgericht, met als doel een goede organisatie op te zetten. Zij organiseerde enkele jaren de optocht en af en toe een balavond.

In 1968 ontstond uit De Plekkers de Stichting Jeugdcarnaval Hilvarenbeek. Zij stelde zich ten doel de openbare carnaval voor de jeugd te organiseren. In 1969 kwamen de plannen voor een optocht pas laat tot stand, werd Nor Heerkens plechtig geïnstalleerd als Prins van Beek onder de naam Prins Richard Leeuwenhart I en ontstond het Overkoepelend Orgaan De Pezerikken. Een jaar later werd een echt bestuur samengesteld.

Eind ’71 vormden het Overkoepelend Orgaan en de Stichting Jeugdcarnaval zich om tot de Stichting Carnaval Hilvarenbeek De Pezerikken. Het openbare carnaval in Hilvarenbeek had daarmee zijn definitieve vorm gevonden.

In 1972 werd de eerste carnavalsgids uitgebracht, dat in zijn toenmalige vorm tot op de dag van vandaag, als Ut Buukske, nog steeds bestaat. In 1976 werd de eerste Aawmeutenaovund gehouden en in 1982 het eerste Liekesfist. In 1969 vormden De Hofblaozers de eerste hofkapel van De Pezerikken, later opgevolgd door Tammezuur, d’Af-en-Toeters, De Plekbend en vanaf 2007 Tofhéé.

Programma:
-Zaterdag: Carnavalsmis (kerk Vrijthof), Sleuteloverdracht en hijsen van de Pezerik op de Vrijthof, Receptie van Prins Paul d’n Urste in Elckerlyc
-Zondag: 12.11 uur: vertrek optocht
-Maandag: Dweiltocht (Vrijthof)
-Dinsdag: Kindercarnaval Dollen Dinsdag op de Vrijthof, 24.00 uur Afsluiting Carnaval op de Vrijthof met onthulling motto 2010 en verbranden Pezerik

Meer informatie www.pezerikken.nl


Knollevretersgat (Berkel-Enschot)
Berkel-Enschot is pas laat aan het carnaval begonnen. Voor zover bekend, was de eerste initiatiefnemer van het carnavalsfeest de familie Leermakers die in 1963 carnavalsfeesten organiseerde in De Lekpot. Met succes, per avond werden er ongeveer driehonderd kaarten verkocht.

Dat succes smaakte naar meer, in 1968 kreeg Knollevretersgat een carnavalsvereniging, Den Groaten Haomer.

In 1976 werd de Stichting Openbaar Karnaval (SOK) opgericht. De SOK zorgde ervoor dat het carnaval, onder toeziend oog van de prins, in goede banen werd geleid en dat er andere carnavaleske activiteiten georganiseerd werden, zoals het Malle Muze Fist en het Tonpraoten.

Optocht: zaterdag 21 februari vanaf de St. Willibrordstraat om 14.30 uur.

Meer informatie: www.knollevretersgat.nl