Fort Werk aan het Spoel, onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, diende tot laat vorig eeuw als onderkomen voor de bommenruimers van de EOD. Kenners roemen de unieke locatie, die in tweeën wordt gesneden door de dijk langs de Lek en die uitzicht biedt op de Diefdijk en de forten Everdingen en Honswijk. De oudste (militaire) delen van het fort dateren van 1794. Het fort diende als beveiliging van de even richting Culemborg gelegen waaiersluis die de watertoevoer voor de inundatie ten oosten van de Diefdijk regelde. De oorspronkelijke sluis is in 1978 gesloopt. Het fort zelf is sinds 1994 gekraakt. Met de krakers is afgesproken dat zij vertrekken zodra alles rond is. Gemeente en Stichting Werk aan het Spoel, die enkele jaren terug een door de gemeente uitgeschreven prijsvraag won voor een nieuwe bestemming van het vestingwerk, hebben gezamenlijk een plan ontwikkeld waarin waar cultuur en natuur hand in hand gaan binnen een historisch waardevol object. Op een vorige week gehouden persconferentie werden de plannen uit de doeken gedaan. Voor het ontwerp tekenden landschapsarchitect Ronald Rietveld en beeldend kunstenaar Erick de Lyon. Zij maken de oorspronkelijke vorm van het fort op een nieuwe manier zichtbaar. Het ontwerp wordt een grassculptuur waarvan alle nieuwe en historische elementen deel uitmaken. De beplanting, die nu tientallen jaren zijn gang kon gaan, wordt geordend en krijgt weer zijn oorspronkelijke aanzien, met enkele solitaire bomen en een rij essen rondom het fort. Het zicht op het omliggende landschap wordt mogelijk gemaakt door enkele strategisch gesitueerde panorama's. Ook komt aan de zuidkant een openluchttheater, met als speelvlak de kuil waarin nu nog een oude genieloods staat. Deze loods wordt geheel gerenoveerd en krijgt een nieuwe plek aan de noordkant. Naast de kuil komt een nieuw ‘forthuis’, met onder meer een restaurantfunctie. Daarvoor zorgt De Veldkeuken, die tevens het bezoekerscentrum exploiteert op landgoed Amelisweerd bij Utrecht. Ook de bunkers op beide forthelften worden weer gebruikt, de noordelijke als atelier. Het onvermijdelijke verkeer over de dijk wordt op een ‘natuurlijke’ manier geremd. De huidige fortwachterswoning aan de noordzijde wordt opgeknapt voor de nog aan te stellen beheerder. De verdwenen sluis en waterloop worden als kunstwerk verbeeld en zo wordt recht gedaan aan wat feitelijk de bestaansreden van het fort vormde: de verdediging van inundatiesluis en waaierkom. De eerste activiteiten in het vernieuwde fort moet volgens verwachting in mei 2009 gaan plaatsvinden.